زوال عقل یا دمانس یک اصطلاح عمومی است که به گروهی از علائم مانند از دست دادن توانایی تفکر، حافظه، توجه، استدلال منطقی و سایر توانایی های ذهنی اشاره می کند.

دمانس چیست؟

زوال عقل یا دمانس یک اصطلاح عمومی است که به گروهی از علائم مانند از دست دادن توانایی تفکر، حافظه، توجه، استدلال منطقی و سایر توانایی های ذهنی اشاره می کند. این تغییرات آنقدر شدید هستند که در عملکرد اجتماعی یا شغلی تداخل ایجاد کنند.عوامل بسیاری می تواند باعث زوال عقل شود. دمانس زمانی اتفاق می‌افتد که بخش‌هایی از مغز که برای یادگیری، حافظه، تصمیم‌گیری و زبان استفاده می‌شوند آسیب ببینند یا بیمار شوند. همچنین ممکن است شنیده باشید که به آن اختلال عصبی عمده نیز می گویند. زوال عقل یک بیماری نیست، بلکه گروهی از علائم است که توسط سایر شرایط ایجاد می شود.

حدود 5 تا 8 درصد از بزرگسالان بالای 65 سال به نوعی زوال عقل مبتلا هستند. این درصد بعد از 65 سالگی هر 5 سال دو برابر می شود. تقریباً نیمی از افراد در دهه 80 زندگی خود به نوعی زوال عقل مبتلا هستند. بیماری آلزایمر شایع ترین علت زوال عقل است. بین 60 تا 80 درصد افراد مبتلا به زوال عقل آلزایمر دارند. اما 50 دلیل دیگر برای زوال عقل وجود دارد. علائم زوال عقل ممکن است با درمان بهبود یابد. اما بسیاری از بیماری هایی که باعث زوال عقل می شوند قابل درمان نیستند.

انواع زوال عقل

این اشکال زوال عقل تا حدی قابل کنترل هستند، اما برگشت پذیر نیستند:

  • بیماری آلزایمر
  • زوال عقل عروقی
  • زوال عقل ناشی از بیماری پارکینسون و اختلالات مشابه
  • زوال عقل بهمراه توده های اجسام لوی
  • دمانس فرونتوتمپورال (بیماری پیک) یا زوال عقل پیشانی گیجگاهی
  • بیماری کروتزفلد جاکوب

 

دمانس را می توان بر اساس اینکه کدام قسمت از مغز تحت تاثیر قرار گرفته است به دو گروه تقسیم کرد.

1- زوال عقل قشر مغز به دلیل مشکلاتی در قشر مغز (لایه بیرونی مغز) رخ می دهد.این قسمت از مغز نقش مهمی در حافظه و زبان دارد. افراد مبتلا به این نوع زوال عقل معمولاً کاهش شدید از دست دادن حافظه دارند و نمی توانند کلمات را به خاطر بسپارند یا زبان را بفهمند. آلزایمر و بیماری کروتزفلد جاکوب دو شکل از زوال عقل قشر مغز هستند.

2- زوال عقل زیر قشری به دلیل مشکلاتی در بخش‌های زیرین قشر مغز رخ می‌دهد. افراد مبتلا به زوال عقل زیر قشری تمایل دارند تغییراتی را در سرعت تفکر و توانایی خود برای شروع فعالیت نشان دهند. معمولاً افراد مبتلا به زوال عقل زیر قشری مشکل فراموشی و زبانی ندارند. بیماری پارکینسون، بیماری هانتینگتون و اچ آی وی می توانند باعث این نوع زوال عقل شوند.
برخی از انواع زوال عقل بر هر دو قسمت مغز تأثیر می گذارد. به عنوان مثال، دمانس Lewy Body هم قشری و هم زیر قشری است.

دمانس در مقابل انواع دیگر از دست دادن حافظه

زوال عقل گیجی یا فراموشی موقت نیست و ممکن است ناشی از عفونتی باشد که بدون درمان بهبود یابد. همچنین می تواند ناشی از یک بیماری زمینه ای یا عوارض جانبی داروها باشد. دمانس معمولاً با گذشت زمان بدتر می شود.

زوال عقل

علل زوال عقل

شایع ترین علل زوال عقل عبارتند از:

  • بیماری های عصبی دژنراتیو
     شامل:
    – بیماری آلزایمر
    – بیماری پارکینسون
    – بیماری هانتینگتون
    – برخی از انواع مولتیپل اسکلروزیس
    این بیماری ها با گذشت زمان بدتر می شوند.

 

  • اختلالات عروقی:
    این شرایط بر گردش خون در مغز شما تأثیر می گذارد:
    – آسیب های مغزی ناشی از تصادفات رانندگی، سقوط، ضربه مغزی و غیره.
    – عفونت های سیستم عصبی مرکزی. شامل مننژیت، اچ آی وی و بیماری کروتزفلد جاکوب
    – مصرف طولانی مدت الکل یا مواد مخدر
    – انواع خاصی از هیدروسفالی (تجمع مایع در مغز)

علل برگشت پذیر زوال عقل

– اختلال مصرف الکل یا مواد
– تومورها
– هماتوم ساب دورال یا لخته شدن خون در زیر پوشش خارجی مغز
– هیدروسفالی با فشار طبیعی (تجمع مایع در مغز)
– اختلالات متابولیک مانند کمبود ویتامین B12
– سطوح پایین هورمون های تیروئید که کم کاری تیروئید نامیده می شود
– قند خون پایین که هیپوگلیسمی نامیده می شود
– اختلالات عصبی-شناختی مرتبط با HIV (HAND)

عوامل افزایش احتمال زوال عقل

برخی از عوامل فیزیکی و سبک زندگی می توانند شانس ابتلا به زوال عقل را افزایش دهند، از جمله:
– سن
– سابقه خانوادگی
– بیماری هایی از جمله دیابت، سندرم داون، مولتیپل اسکلروزیس، بیماری قلبی و آپنه خواب
– افسردگی
– سیگار کشیدن، مصرف زیاد الکل، رژیم غذایی نامناسب و ورزش نکردن
– آسیب مغزی
– سکته مغزی
– عفونت مغز (به عنوان مثال، مننژیت و سیفلیس)

علائم زوال عقل

افراد مبتلا به زوال عقل مشکلاتی در تفکر و به خاطر سپردن دارند که بر توانایی آنها در مدیریت زندگی روزمره تأثیر می گذارد.

این چند نشانه است که باید مراقب آنها بود:
– مشکلات حافظه کوتاه‌مدت، مانند فراموش کردن جایی که چیزی را قرار داده‌اید یا تکرار و تکرار یک سوال
– مشکلات ارتباطی مانند ناتوانی در بیان یک کلمه
– گم شدن
– مشکل در کارهای پیچیده اما آشنا، مانند گرم کردن یک وعده غذایی یا پرداخت قبوض
– تغییرات شخصیتی، مانند افسردگی، بی قراری، پارانویا و نوسانات خلقی

مراحل زوال عقل

معمولاً زوال عقل این مراحل را طی می کند. اما بسته به ناحیه ای از مغز که تحت تأثیر قرار گرفته است ممکن است متفاوت باشد.

1. بدون علائم: فردی در این مرحله هیچ علامتی نشان نخواهد داد، اما آزمایشات ممکن است مشکلی را نشان دهد.

2. بسیار خفیف: ممکن است متوجه تغییرات جزئی در رفتار آنها شوید، اما فرد همچنان مستقل خواهد بود.

3. خفیف: تغییرات بیشتری را در تفکر و استدلال آنها مشاهده خواهید کرد. ممکن است در برنامه ریزی مشکل داشته باشند و ممکن است هر کلمه ای را زیاد تکرار کنند. همچنین ممکن است به سختی اتفاقات اخیر را به خاطر بیاورند.

4. متوسط: فرد با برنامه ریزی و یادآوری رویدادهای اخیر مشکلات بیشتری خواهد داشت. ممکن است در سفر و نگهداری به پول مشکل داشته باشد.

5. نسبتاً شدید: فرد ممکن است شماره تلفن یا نام نوه های خود را به خاطر نداشته باشد. ممکن است در مورد زمان روز یا روز هفته گیج شود. در این مرحله، فرد برای برخی از عملکردهای اساسی روزانه، مانند انتخاب لباس برای پوشیدن، به کمک نیاز دارد.

6. زوال شدید: فرد شروع به فراموش کردن نام همسر خود خواهد کرد. برای رفتن به دستشویی و غذا خوردن به کمک نیاز دارد. همچنین ممکن است تغییراتی را در شخصیت و احساسات فرد مشاهده کنید.

7. کاهش بسیار شدید: فرد دیگر نمی تواند افکار خود را بیان کند، نمی تواند راه برود و بیشتر وقت خود را در رختخواب می گذراند.

تشخیص دمانس

پزشک شرح حال بیمار را بررسی می کند و یک معاینه فیزیکی و تست شناختی انجام می دهد. آزمایشات بیشتر ممکن است بسته به سابقه و فیزیکی انجام شود. این آزمایش ممکن است شامل موارد زیر باشد:

– آزمایش خون و ادرار
– اشعه ایکس قفسه سینه
– اسکن مغز (ام آر آی یا سی تی اسکن)
– الکتروانسفالوگرام (EEG)
– تجزیه و تحلیل مایع نخاعی
در این آزمایشات از معیارهای خاصی مانند نقص توجه، گرایش، حافظه، داوری، مهارت ها و عملکرد زبان، حرکتی و فضاییبرای تشخیص زوال عقل استفاده می کنند. طبق تعریف، زوال عقل به دلیل افسردگی شدید یا اسکیزوفرنی نیست.

درمان دمانس

برای درمان زوال عقل، پزشکان هر عاملی که باعث دمانس می شود را درمان می کنند. حدود 20 درصد از علل زوال عقل برگشت پذیر هستند. اگر علت زوال عقل فرد قابل برگشت نباشد، درمان بر مدیریت علائم، به ویژه بی قراری و سایر نگرانی های عاطفی متمرکز خواهد شد.

Aducanumab-avwa (Aduhelm) و (lecanemab-irmb (Leqembi دو دارویی هستند که توسط FDA برای درمان بیماری آلزایمر تایید شده اند. اگر فرد در مراحل اولیه بیماری آلزایمر (شایع ترین شکل زوال عقل) باشد، پزشک ممکن است یکی از آنها را تجویز کند. Aduhelm ماهیانه مصرف می‌شود در حالی که Leqembi هر دو هفته یکبار مصرف می‌شود. هر دو آنتی‌بادی‌های مونوکلونال هستند که تجمع چیزهایی به نام پلاک‌های آمیلوئید را در مغز کاهش می‌دهند. این پلاک‌ها بخشی از مواردی هستند که منجر به از دست دادن حافظه مرتبط با بیماری آلزایمر می‌شوند.
داروهایی مانند مهارکننده‌های استیل کولین استراز (به عنوان مثال، دونپزیل و گالانتامین) گاهی اوقات می‌توانند به کند کردن پیشرفت تغییرات شناختی کمک کنند، اما اغلب اثرات داروها بسیار کم است و نمی‌تواند از بدتر شدن نهایی بیماری زمینه‌ای جلوگیری کند.

امتیاز مطلب
دیدگاه شما
اشتراک در
اطلاع از
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها